فرایند مرمت قنات با هدف احیای این میراث ارزشمند و استفاده بهینه از آب آن، به ویژه در شرایط کمبود منابع آبی، انجام میشود. این عملیات با شناسایی و مطالعه دقیق قنات آغاز شده و پس از تهیه شناسنامه برای آن، مراحل اجرایی کلیدی مانند لایروبی کوره قنات (مجرای اصلی)، ریزشبرداری و نصب پالانه (پوشش محافظ) در کوره و میلهچاهها دنبال میشود. در برخی موارد، با توجه به گستردگی کار، پروژه در فازهای مختلفی تعریف و اجرا میشود تا نظارت و کیفیت کار به بهترین شکل ممکن حفظ شود.
در ادامه، عملیات مرمت با بازسازی بخشهای تخریبشده و نوسازی سازههای فرسوده قنات ادامه مییابد. این اقدامات با هدف نگهداشت شهر، جلوگیری از آبگرفتگی و افزایش بهرهوری آب صورت میگیرد.
دیوارههای قنات به دلیل نداشتن پوشش محافظتی، در طول زمان دچار ریزش و رسوب شده و جریان آب را کاهش میدهند. همچنین عوامل دیگری مانند سهلانگاری بهرهبرداران، بارندگی و سیلابها باعث تخریب قنات میشوند. پس از لایروبی، مرمت با مصالح مقاوم مانند کول، طوقه بتنی، سنگ و سیمان انجام میگیرد.
عملیات مرمت شامل سه بخش اصلی است:
۱- نوکشی: که با کولهای سفالی و بتنی انجام میشود.
۲- طوقهچینی: برای جلوگیری از ریزش حفره قنات، دیوارههای آن را به صورت حلقوی با سنگ و آجر و ملات میپوشانند.
۳- تحتپوشش: برای جلوگیری از ریزش سقف کوره، از پوشش سنگچین یا تحتهای مسلح استفاده میشود، هرچند امروزه کولهای کناری جایگزین آن شدهاند.